Gerhard Johann Robert (Gerhart) Hauptmann:
(Obersalzbrunn (Neder-Silezië), 15 november 1862 – Agnetendorf bij Hirschberg, Poolse bezettingszone, 6 juni 1946).
Duits toneelschrijver. Aanvankelijk schreef hij realistische drama’s, waarin hij aandacht schonk aan de slechte situatie van de armen, later ook meer symbolische stukken en werken gebaseerd op de Griekse mythologie. Hij geldt als medegrondlegger van het Duitse naturalisme. In 1912 ontving hij de Nobelprijs voor Literatuur. Hij behoorde enige tijd tot de Friedrichshagener Kreis, een kring van intellectuelen in Berlijn.
Beschaving is dwang, cultuur: vrijheid.
Aan zijn vragen herken je het beste of iemand slim is.
Er zijn productieve fouten en onproductieve waarheden.
Deze zin keert paradoxaal genoeg het gebruikelijke waardesysteem van waarheid en dwaling om: een ‘productieve dwaling’ is een onjuiste aanname die ons desondanks verder brengt – ze stimuleert nieuwe vragen, lokt weerlegging uit en bevordert de kennis. Een ‘onproductieve waarheid’ is correct, maar banaal en onbeduidend – een vanzelfsprekendheid zonder enige cognitieve waarde. Het punt: de waarde van een uitspraak wordt niet gemeten aan de waarheidsinhoud ervan, maar aan de vruchtbaarheid ervan voor het denken.
Oorsprong:
De veelgebruikte verkorte vorm “Er zijn productieve dwalingen en onproductieve waarheden” is vermoedelijk een latere verfijning van een oorspronkelijke zin die anders luidde:
> “Er zijn maar weinig productieve waarheden, maar des te meer productieve leugens en dwalingen.”
De waarschijnlijke bron is de latere verzameling aforismen “Insights and Perspectives. Aphorisms” (voor het eerst gepubliceerd in 1942).
Auteur:
Gerhart Hauptmann (1862–1946)
Duits toneelschrijver en romanschrijver, Nobelprijswinnaar Literatuur 1912. De toeschrijving wordt consistent ondersteund door verschillende onafhankelijke bronnen en past bij verwante aforismen van Hauptmann met hetzelfde motief, zoals “Wie dieper dwaalt, wordt ook dieper wijzer.”
