Richard Karl Freiherr von Weizsäcker:
(* 15 april 1920 in Stuttgart; † 31 januari 2015 in Berlijn).
Duitse politicus (CDU). Van 1979 tot 1981 was hij vicevoorzitter van de Duitse Bondsdag en van 1981 tot 1984 regerend burgemeester van West-Berlijn. Van 1984 tot 1994 was hij de zesde bondspresident van de Bondsrepubliek Duitsland. In 1985 bracht hij met zijn toespraak ter gelegenheid van de 40e verjaardag van het einde van de oorlog in Europa en het nationaalsocialistische geweldsregime een paradigmaverschuiving teweeg in het Duitse verledenbeleid, door 8 mei 1945 te eren als Dag van de Bevrijding. Tijdens zijn tweede ambtstermijn werd hij in 1990 het eerste staatshoofd van het herenigde Duitsland.
De geschiedenis herhaalt zich niet, maar herhaalt wel haar lessen.
Een samenleving die gelooft dat ze zich geen sterke en onafhankelijke vakbonden kan veroorloven, ontzegt zichzelf het recht om een vrije samenleving genoemd te worden.
Wie niet voor zijn vrijheid durft op te komen, wordt zwartrijder in onze liberale democratie.
Het socialisme is momenteel niet booming. Maar of het definitief zijn functie als tegenhanger van het kapitalisme heeft beëindigd, valt nog te bezien. Hij leverde een beslissende bijdrage aan de kritiek en daarmee aan de correctie van excessen van adaptief kapitalisme.
Er zijn genoeg politici die graag het goede zouden doen als ze niet wisten dat ze de volgende verkiezingen zullen verliezen juist omdat ze het juiste doen.
De mens heeft de natuur nodig, de natuur heeft de mens niet nodig. De mens maakt deel uit van de natuur, hij staat er niet superieur aan. Pas als hij dat begrijpt, heeft hij een overlevingskans.
Vrijheid is verantwoordelijkheid en een verplichting om de eigen zaken in eigen handen te nemen, het eigen falen te erkennen en ervoor op te komen, conflicten te voorkomen, de vrijheid van anderen te respecteren.
Aan drie dingen herkent men de wijze man: hij zwijgt als dwazen spreken; hij denkt wanneer anderen geloven; hij handelt wanneer de luiaards dromen.
Vrijheid is een goed dat groeit door er gebruik van te maken en vervaagt door het niet te gebruiken.
Deze zin beschrijft vrijheid niet als een statisch bezit, maar als iets dynamisch: het is geen toestand die men eenmaal bereikt en vervolgens permanent ‘bezit’, maar een goed dat actief beleefd en uitgeoefend moet worden om te kunnen bestaan. Wie geen gebruik maakt van zijn vrijheden – zoals vrijheid van meningsuiting, keuze of handelen – loopt het risico deze in de loop der tijd te verliezen, hetzij door eigen passiviteit, door aanpassing aan externe druk, of omdat ongebruikte rechten politiek gemakkelijker kunnen worden ingeperkt. Het idee is vergelijkbaar met het klassieke ‘gebruik het of verlies het’-motief en is in soortgelijke vorm terug te vinden in het werk van andere denkers over vrijheid (bijvoorbeeld in de opvatting dat burgerrechten ‘waakzaam verdedigd’ moeten worden).
Auteurschap:
Hier wordt het interessant, want de bronnen zijn inderdaad tegenstrijdig. Op het Duitstalige internet wordt het citaat toegeschreven aan ’twee verschillende leden van dezelfde familie’:
– Carl Friedrich von Weizsäcker (1912-2007), natuurkundige, filosoof. En vredesonderzoekers, de oom van Richard von Weizsäcker, en talloze citaten bevestigen dit.
– Richard von Weizsäcker (1920-2015), bondspresident van 1984 tot 1994, neef van Carl Friedrich – wordt ook zeer vaak als bron genoemd, soms zelfs op ogenschijnlijk betrouwbare websites.
Beide namen komen ongeveer even vaak voor, vaak zelfs op verschillende pagina’s van dezelfde aanbieder met tegenstrijdige vermeldingen. Ik kon geen duidelijke primaire bron vinden – zoals een specifieke toespraak, boek of essay met paginverwijzing – in de zoekresultaten; het circuleert praktisch alleen als een los citaat op websites met citatenverzamelingen, zonder bronvermelding.
Dit is geen toeval in het geval van de twee Weizsäckers: ze worden vaak door elkaar gehaald in citatendatabases omdat ze dezelfde achternaam delen, beiden invloedrijk waren in de publieke opinie, staatslieden met een intellectueel profiel, en beiden graag spraken over vrijheid, democratie en verantwoordelijkheid. Richard von Weizsäcker is ook bekend om zijn beroemde toespraak van 8 mei 1985, waarin soortgelijke thema’s als vrijheid en verantwoordelijkheid terugkomen, waardoor de toeschrijving aan hem aannemelijk lijkt, zelfs zonder dat de exacte bewoordingen daarin terug te vinden zijn.
