Plautus

Titus Maccius Plautus:

(ca. 254 v.Chr. – 184 v.Chr.) Een van de belangrijkste Romeinse komediedichters, en verreweg de meest invloedrijke toneelschrijver uit de vroege Latijnse literatuur. Hier is een overzicht van wat we over hem weten:  Over zijn leven is relatief weinig zeker. Volgens de antieke bronnen — vooral Cicero en Gellius — werd hij geboren in Sarsina, een stadje in Umbrië (midden-Italië). Zijn naam is op zichzelf al interessant: Maccius was een clownsfiguur uit de volkse fabulae Atellanae, en Plautus betekent zoiets als “platvoet” of “slappe oor” — waarschijnlijk bijnamen die hij in het theatervak kreeg.

Er gaat een verhaal dat hij eerst werk vond in de theaterwereld (als stagehand of toneelknecht), daarna geld verloor in de handel, en vervolgens als slaaf of arbeider in een molen moest werken — waar hij zijn eerste stukken zou hebben geschreven. Historici twijfelen aan de details, maar het verhaal geeft wel een beeld van zijn niet-aristocratische achtergrond.

Van de meer dan 130 stukken die in de oudheid aan hem werden toegeschreven, erkende de geleerde Varro er 21 als authentiek. Die 21 zijn vrijwel volledig bewaard gebleven — een uitzonderlijk groot corpus voor een antieke auteur. Bekende stukken zijn:

• Menaechmi – over twee verwisselde tweelingen; de directe inspiratiebron voor Shakespeares The Comedy of Errors
• Miles Gloriosus – de opschepperige soldaat, een eeuwig geliefd type
• Pseudolus – de slimme slaaf die zijn meester helpt; later de basis voor de musical A Funny Thing Happened on the Way to the Forum
• Aulularia – de vrek met een pot goud; inspiratie voor Molières L’Avare
• Amphitryon – Jupiter vermomd als een sterfelijk man; door talloze latere schrijvers bewerkt

Plautus baseerde zich op de Griekse Nieuwe Komedie (vooral Menander), maar paste die sterk aan voor het Romeinse publiek. Hij voegde veel meer toe:

• Muziek en zang (zijn stukken waren deels muzikaal, bijna operettisch)
• Woordspeling en slapstick van een hoog niveau
• Volkse, levende Latijnse taal — zijn werk is daardoor ook een belangrijke bron voor het gesproken Latijn van zijn tijd
• Typische figuren: de servus callidus (de slimme slaaf), de senex (de oude dwaas), de miles gloriosus (de soldatenpronker), de meretrix (de courtisane).                                                              Plautus was in zijn eigen tijd immens populair en bleef dat door de eeuwen heen. Zijn invloed reikt tot diep in de moderne literatuur en het theater: Shakespeare, Molière, Lope de Vega en vele anderen putten rechtstreeks uit zijn werk. Zelfs in de 20e eeuw leeft hij voort in musicals en films. Zijn Latijn is levendig, grappig en toegankelijk, wat hem ook vandaag nog tot een geliefde auteur maakt in klassieke studies.

Niets dan de hemel zelf is beter dan een vriend die echt een vriend is.

Mijn hemd is mij nader dan mijn rok en mijn vlees nader dan mijn hemd.