Telkens wanneer er een vredesverdrag wordt ondertekend, is God aanwezig.
Het gezegde weerspiegelt een kernidee in het denken van Rebbe Nachman:
Dat vrede (‘shalom’) niet slechts een menselijke politieke regeling is, maar een spirituele, heilige dimensie heeft. Voor Nachman was vrede een van de hoogste waarden, nauw verbonden met de waarheid en met de aanwezigheid van het Goddelijke (de Shechinah) in de wereld. Hij leerde elders dat “de essentie van vrede het samensmelten van twee tegenstellingen is” en dat “waar geen vrede is, gebeden niet worden verhoord”. In die context betekent de uitspraak dat God “medeondertekend” is bij een vredesverdrag dat echte verzoening tussen vijanden zelf een heilige daad is – een daad waarin de Goddelijke aanwezigheid zich manifesteert. Vredesstichting weerspiegelt Gods eigen verenigende, verzoenende aard, dus een vredesverdrag heeft niet alleen een juridische, maar ook een heilige betekenis.
Oorsprong:
Het gezegde circuleert in het Engels als:
“Whenever a treaty of peace is signed, God is present” (soms vertaald als “A peace treaty is always co-signed by God”).
Het wordt vaak een “Jiddisch gezegde” genoemd omdat Nachman in het dagelijks leven Jiddisch sprak en onderwees, maar strikt genomen is het geen anoniem Jiddisch volksspreekwoord (in tegenstelling tot bijvoorbeeld “De mens maakt plannen, God lacht”). Het komt eerder uit de verzameling chassidische leringen die aan hem worden toegeschreven, voornamelijk opgetekend in het Hebreeuws door zijn schrijver en belangrijkste discipel, Reb Nathan van Breslov (Nathan Sternhartz), in werken zoals “Likutei Moharan” en verwante verzamelingen van zijn uitspraken en verhalen.
– Een waarschuwing: Ik heb deze specifieke zin niet kunnen herleiden tot een exacte passage in “Likutei Moharan” of “Sichot HaRan” — hij circuleert wijdverspreid op citatenwebsites met deze toeschrijving, maar het kan een latere parafrase of vrije vertaling zijn van zijn leer over vrede in plaats van een letterlijk citaat. Wees voorzichtig met de precieze formulering/bronvermelding, ook al is de algemene toeschrijving vrij consistent in de verschillende bronnen.
Auteur:
Rebbe Nachman van Breslov (1772–1810)
— Chassidische meester, achterkleinzoon van de Baal Shem Tov en oprichter van de Breslov-chassidische beweging, actief in Oekraïne.
Als je je hand in de bek van een beer steekt, geef de beer dan niet de schuld als hij bijt.
1. Nuchtere Wijsheid: Ze zijn vaak praktisch en direct, zonder eromheen te draaien.
2. Zwarte Humor/Ironie: Er zit vaak een spottende of ironische ondertoon in. Dit spreekwoord is daar een perfect voorbeeld van: het is een absurde situatie (wie steekt er nu zijn hand in een berenbek?), maar de les is bloedserieus.
3. Overlevingsinstinct: Veel van deze wijsheden ontstonden in tijden van vervolging en ontbering, waar het inschatten van risico’s en het nemen van verantwoordelijkheid van levensbelang was.
✍️ Auteur: Er is ´geen specifieke auteur´ aan te wijzen. Het is een vorm van ´orale traditie´:
1. Het ontstond organisch binnen de Jiddisch sprekende gemeenschappen in Oost-Europa.
2. Het werd van generatie op generatie doorgegeven.
3. Het is “collectieve wijsheid” in plaats van het intellectuele eigendom van één persoon.
💡 Samenvatting: Dit Jiddische gezegde is een krachtige en humoristische manier om te zeggen: “Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.” Het leert ons dat we de verantwoordelijkheid voor de logische gevolgen van onze eigen, risicovolle keuzes niet op anderen moeten afschuiven.
Iedereen is gekneed uit hetzelfde deeg, maar niet gebakken in dezelfde oven.
– Mensen zijn misschien gemaakt van hetzelfde basismateriaal (een gemeenschappelijke menselijke natuur, vergelijkbare oorsprong, hetzelfde potentieel).
– Maar ze ontwikkelen zich anders door de omstandigheden waarmee ze te maken krijgen en de omgeving/het proces dat ze doorlopen (familie, kansen, ervaringen, discipline, enz.).
– Kortom:
‘zelfde basismateriaal
→ verschillende uitkomsten’ door verschillende ‘ovens’ (omstandigheden).
🌍 Oorsprong / Auteur:
Deze zin is ‘hoogstwaarschijnlijk een Jiddisch/Joods spreekwoord’ – of in ieder geval een vertaling van die traditie – maar:
– Er is ‘geen enkele universeel aanvaarde oorspronkelijke’ formulering of ‘genoemde auteur’ verbonden aan deze exacte zin in de meeste spreekwoorddatabases.
– Soortgelijke Jiddische gezegden en varianten van Joodse spreekwoorden komen veel voor, en Engelse versies circuleren vaak als:
– “Hetzelfde deeg… andere oven”
– “Gekneed van hetzelfde deeg… anders gebakken”
– “Eén deeg… ander bakresultaat”
📌 Waarom het moeilijk is om een exacte auteur aan te wijzen: Spreekwoorden zoals deze komen meestal uit de volkstaal (neder) in plaats van uit een gedocumenteerde literaire bron, en er circuleren meerdere versies in verschillende talen (Jiddisch → Engels, Russische/Jiddisch-beïnvloede spreekwoordenverzamelingen, enz.).
📝 Wat ik met zekerheid kan zeggen:
– ✅ Het is spreekwoordachtig en sluit sterk aan bij de Jiddische/Joodse idioomtraditie
– ❌ Geen algemeen gedocumenteerde auteur
– ❌ De exacte vroegste bronvermelding hangt af van welke Engelse versie je hebt gevonden, en die versie kan een latere hervertelling/vertaling zijn
Ik vraag niet om een lichtere last, maar om bredere schouders.
Het spreekwoord herkadert de manier waarop iemand met tegenspoed omgaat. In plaats van te vragen om problemen weg te nemen of te verlichten, vraagt de spreker om de innerlijke en fysieke kracht om ze te dragen – om kracht, niet om verlichting.
Het is een uiting van veerkracht:
het doel is niet een gemakkelijker leven, maar een zelf dat opgewassen is tegen alles wat het leven brengt. Dit sluit aan bij een terugkerend thema in het Joodse denken: volharding in tegenspoed en de overtuiging dat moeilijkheden worden overwonnen door het vermogen te ontwikkelen om ze te dragen, niet door eraan te ontsnappen.
Oorsprong:
Dit is een traditioneel Jiddisch/Joods volksspreekwoord, een gezegde dat zich ontwikkelt via de mondelinge cultuur in plaats van via één enkele geschreven bron. Het is nauw verwant aan (en mogelijk een vrije vertaling van) een oudere Jiddische uitspraak, “Got git di last laut di pleiteses” – “God geeft de last naar de schouders” – die een vergelijkbare gedachte uitdraagt: dat wat iemand moet doorstaan, overeenkomt met wat hij of zij kan doorstaan.
Auteur: ‘Geen specifieke auteur.’
Alle betrouwbare bronnen beschouwen het als anonieme volkswijsheid, die in citatenverzamelingen algemeen wordt toegeschreven als ‘Joods spreekwoord’ of ‘Jiddisch spreekwoord’, in plaats van aan een specifieke dichter, rabbijn of schrijver. Als u ergens een toeschrijving aan een bepaalde persoon bent tegengekomen, is die niet goed onderbouwd – het eerlijke antwoord is dat het tot de collectieve, mondelinge traditie behoort en niet tot één auteur.
Het slechtste wiel piept het hardst.
De wereld van de dwazen is een paradijs.
Jammer, de bruid is zo mooi!
De herberg kan een goede man niet bederven, de synagoge kan een slechte niet hervormen.
Een woord tegen de goeden is genoeg, maar zelfs een stok helpt de slechten niet.
Een gast is als de regen: als hij aanhoudt, is hij lastig.
Een broer die vijand is geworden, is een vijand voor het leven.
Het mooie is niet altijd goed; het goede is niet altijd mooi.
Je struikelt niet omdat je zwak bent, maar omdat je denkt dat je sterk bent.
Al ziet een mens zijn graf al open, toch moet hij altijd blijven hopen.
Het is beter met een vrouw te spreken en aan God te denken, dan met God te spreken en aan een vrouw denken.
Als God op aarde zou wonen, zouden de mensen zijn ruiten ingooien.
In het bed van een gescheiden man die een gescheiden vrouw heeft, liggen altijd vier mensen.
Bij wie geluk heeft, kalft zelfs een os.
Met geld op zak bent u wijs en bent u mooi en kunt u nog prachtig zingen ook.
Als een gebochelde ’s morgens iemand met een grotere bochel ontmoet, is heel zijn dag goed.
Wie op alle bruiloften danst, huilt op alle begrafenissen.
Als een meisje niet kan dansen, zegt ze dat de muzikanten niet kunnen spelen.
Neem personeel, maar doe het zelf.
De mens werd op de laatste dag geschapen, zelfs de mug is ouder.
Er bestaat geen slechte brandewijn voor een dronkaard, geen stinkend geld voor een verkoper en geen lelijke vrouw voor een losbol.
Liefde is als boter; er hoort brood onder.
Alleen uit nieuwsgierigheid zou een mens in leven moeten blijven.
Het leven is een aanslepende migraine in een overdrukke en lawaaierige straat.
Het leven is niets meer dan een blaar boven een zweer met een tumor eronder.
Zelfs op God maakt lef soms indruk.
Van laster, die toch niemand gelooft, gelooft iedereen minstens de helft.
Als je wilt dat je dromen uitkomen, ga dan niet slapen.
– ‘Ambities vereisen actie’ — je kunt doelen niet bereiken door alleen maar te wensen of te fantaseren.
– ‘Dromen’ betekent hier hoop, plannen of levensdoelen.
– ‘Niet slapen’ betekent niet passief, lui of nietsdoend zijn; word wakker en werk aan wat je wilt.
Simpel gezegd:
> ‘Succes komt voort uit inspanning, niet alleen uit verbeelding.’
🌍 Oorsprong:
Dit gezegde wordt vaak omschreven als een ‘Jiddisch spreekwoord’ of ‘Jiddisch volksgezegde’, maar de exacte oorsprong is onduidelijk.
– Het behoort tot de traditie van ‘Joodse/Jiddische praktische wijsheid’, die vaak humor en ironie gebruikt om een morele boodschap over te brengen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Omdat Jiddische spreekwoorden meestal mondeling werden doorgegeven, hebben veel spreekwoorden geen gedocumenteerde eerste auteur.
🗣️ Mogelijke Jiddische vorm:
Een letterlijke Jiddische vertaling zou zijn:
> ‘Oyb du vilst az dayne khaloymes zoln mekuyem vern, shlof nisht.’
Betekenis:
> “Als je wilt dat je dromen uitkomen, moet je niet slapen.”
⚠️ Let op: Dit is een letterlijke Jiddische versie; de exacte traditionele formulering kan variëren.
Doodsklederen maakt men zonder zakken.
Alle bruiden zijn mooi, alle doden zijn heilig.
Het huis staat in brand, maar de klok blijft tikken.
Als je bitter van hart bent, zal suiker in de mond je niet helpen.
Je kunt niet op twee bruiloften tegelijk dansen.
Wie slim is, hoort één woord en begrijpt er twee.
Wie meent dat een argument deugt omdat het gedrukt staat, is een idioot.
Aantrekkelijkheid is beter dan schoonheid.
Op de deur van succes, staat zowel “duwen” als “trekken”.
Ga nooit aan het voeteneinde van iemand sterfbed staan, want die plaats is voorbehouden voor zijn engelbewaarder.
Stel nooit vragen over sprookjes.
Wie gaat slapen zonder te hebben gegeten, staat op zonder te hebben geslapen.
De schlemiel landt op zijn rug en kneust zijn neus.
Men moet zichzelf altijd als half onschuldig en half schuldig beschouwen.
Een rijk man lijdt alleen honger op bevel van zijn arts.
Men zou er zijn laatste hemd voor over hebben om miljonair te worden.
Vraag om raad, maar gebruik je gezond verstand.
Hij mediteert of een vlo een navel heeft.
Nieuwe zorgen doen oude zorgen vergeten.
Met soep zijn zorgen draaglijker dan zonder.
Het is een beetje een troostende wijsheid:
Zorgen verdwijnen niet zomaar omdat je soep eet, maar ze voelen draaglijker aan als je het warm hebt, gevoed bent en verzorgd wordt. Het vat een typisch Joodse/Jiddische mix van stoïcisme en zelfzorg samen: je kunt een probleem niet altijd oplossen, maar je kunt jezelf wel beter in staat stellen om ermee om te gaan.
Oorsprong:
“Het auteurschap is onbekend”, hoewel het gezegde algemeen wordt beschouwd als een ‘Jiddisch spreekwoord’. De vroegste gedocumenteerde vermelding in druk lijkt te zijn opgenomen in het boek “Yiddish Proverbs” van Hanan J. Ayalti uit 1949. Het duikt vervolgens herhaaldelijk op in het midden van de 20e eeuw – bijvoorbeeld in een uitgave uit 1964 van “Jewish Affairs”, het tijdschrift van de South African Jewish Board of Deputies, en een artikel in de Milwaukee Sentinel uit 1972 over soep, waarin het “het Jiddische spreekwoord” werd genoemd.
Zoals de meeste volksspreekwoorden is het niet bedacht door één enkele, herkenbare persoon. Het circuleerde mondeling in Jiddischsprekende gemeenschappen voordat het werd opgeschreven. Daarom wordt het vaak aangeduid als ‘Jiddisch spreekwoord’ of ‘Joods spreekwoord’ in plaats van met naam en toegeschreven.
Als alle mannen wijsgeren waren, zou het mensdom vlug uitgestorven zijn.
– Als iedereen puur intellectueel, overdreven voorzichtig, ascetisch of alleen toegewijd aan studie en wijsheid zou zijn, zouden mensen de rommelige, risicovolle en irrationele aspecten van het leven wellicht vermijden – met name ‘huwelijk, seks en kinderopvoeding’.
– De mensheid blijft niet alleen voortbestaan dankzij wijsheid, maar ook dankzij ‘instinct, passie, gewone dwaasheid en het praktische leven’.
– Het is een humoristisch, ietwat cynisch spreekwoord:
te veel ‘wijsheid’ zou mensen wellicht doen nadenken over voortplanting.
Kortom:
de wereld heeft meer nodig dan wijzen; ze heeft ook gewone menselijke verlangens en dwaasheid nodig.
Jiddische/Joodse oorsprong ✡️
Het gezegde wordt meestal beschouwd als een ‘Jiddisch of Joods spreekwoord’, niet als een citaat van een bekende auteur.
Een plausibele Jiddische vorm zou zoiets zijn als:
> ווען אַלע מענטשן וואָלטן געווען חכמים, וואָלט די וועלט אויסגעשטאָרבן.
> Ven ale mentshn voltn geven khakhomim, volt di velt oysgeshtorbn.
> “Als alle mensen wijzen zouden zijn, zou de wereld uitsterven.”
Hier komt ‘khakhomim’ van het Hebreeuwse ‘ḥakhamim / חכמים’, wat ‘wijzen’ of ‘wijzen’ betekent.
Auteur ✍️:
– ‘Er is geen individuele auteur bekend.’
– Het valt onder de categorie ‘anonieme volkswijsheid/spreekwoord’.
– Engelse versies kunnen variëren:
“mannen”, “mensen”, “wijzen”, “wijze mannen”, “de mensheid”, “de wereld”, enz.
Mogelijke rabbijnse echo 📚
Het idee vertoont overeenkomsten met een thema in de Joodse rabbijnse literatuur:
de spanning tussen ’totale toewijding aan de studie van de Tora’ en de verplichting om te trouwen en kinderen te krijgen.
Een bekend voorbeeld is Ben Azzai, een Talmoedische wijze die het gebod om “vruchtbaar te zijn en zich te vermenigvuldigen” prees, maar zelf niet trouwde, omdat zijn ziel verbonden was met de Tora en de wereld door anderen in stand kon worden gehouden. Dat verhaal staat in de Talmoed, Yevamot 63b.
Het spreekwoord weerspiegelt dus wellicht dat oudere Joodse idee, maar de precieze zin zelf kan het best worden omschreven als:
> ‘een anoniem Jiddisch/Joods spreekwoord, geen aantoonbaar citaat van een genoemde auteur.’
De waarheid is de veiligste leugen.
Een jonge vrouw voor een oude man; een harde noot voor een brokkelige tand.
– Een oude man die met een veel jongere vrouw trouwt of haar het hof maakt, is ‘een slechte match’.
– De ‘jonge vrouw’ wordt vergeleken met een ‘harde noot’ – aantrekkelijk, maar moeilijk te ‘beheersen’ of van te genieten.
– De ‘oude man’ wordt vergeleken met een ‘brokkelige/zwakke tand’ – niet in staat om de uitdaging aan te gaan.
– Het impliceert een mix van ‘humor, waarschuwing en seksueel/sociaal realisme’:
verlangen kan het vermogen overstijgen.
In gewone taal:
> ‘Sommige dingen zijn misschien verleidelijk, maar ze zijn niet langer geschikt voor jou.’
🗣️ Een waarschijnlijke Jiddische versie zou ongeveer zijn:
> ‘A yunge froy far an altn man iz vi a harte noz far a morshn tson.’
> ‘Een jonge vrouw/echtgenote voor een oude man is als een harde noot voor een rotte/zwakke tand.’
De formulering varieert in vertaling:
– “jonge vrouw” / “jonge echtgenote”
– “oude man” / “oude echtgenoot”
– “kruimelige tand” / “slechte tand” / “rotte tand” / “zwakke tand”
📜 Oorsprong:
– Het gezegde komt uit de Jiddischsprekende Asjkenazische Joodse volkstraditie.
– Het behoort tot de wereld van de mondelinge spreekwoorden, met name de humoristische, scherpe en praktische wijsheid die kenmerkend is voor de Jiddische cultuur.
– Vergelijkbare spreekwoorden bestaan in andere Europese volkstradities, dus het weerspiegelt mogelijk een breder patroon van oude spreekwoorden, maar het wordt algemeen beschouwd als ‘Jiddisch’.
✍️ Auteur: ‘Geen bekende auteur’.
Het moet worden vermeld als:
> ‘Anoniem Jiddisch spreekwoord’
of
> ‘Traditioneel Jiddisch gezegde’
⚠️ Toon / Nuance:
– humoristisch,
– aards,
– enigszins cynisch,
– en weerspiegelt oudere opvattingen over leeftijd, huwelijk en seksualiteit.
Tegenwoordig klinkt het misschien ouderwets of seksistisch, maar de kern ervan is de ‘mismatch tussen verlangen en vermogen’.
Wie wegrent voor het vuur, valt in het water.
– ‘Je ontsnapt aan het ene gevaar of probleem, om vervolgens in een ander terecht te komen.’
– ‘Het vermijden van het ene uiterste kan je in het tegenovergestelde uiterste werpen.’
– Het kan impliceren dat een overhaaste of angstige vlucht uiteindelijk niets oplost.
In deze context staat ‘vuur’ voor een bedreiging, terwijl ‘water’ niet per se veiligheid betekent — het kan ‘verdrinking, overweldiging of een ander soort problemen’ betekenen.
Vergelijkbare Nederlandse idiomen:
– ‘Van de regen in de drup.’
– ‘Van kwaad tot erger.’
– ‘Aan de ene val ontsnappen om vervolgens in de andere te vallen.’
Het verschil is dat de Jiddische versie ’tegenstellingen – vuur en water’ – gebruikt om de ironie te benadrukken: je vlucht voor een brandende situatie, maar eindigt met verdrinken.
🗣️ Is het Jiddisch?
Ja, het is zeer waarschijnlijk een vertaling of parafrase van een Jiddisch spreekwoord. Een mogelijke Jiddische vorm zou zoiets zijn als:
> “פֿון פֿײַער אַנטלויפֿן און אין וואַסער אַרײַנפֿאַלן”
> “Leuke fayer antloyfn un in vaser araynfaln”
> “Om voor vuur weg te rennen en in het water te vallen.”
De exacte bewoording varieert, zoals bij veel volksgezegden.
📜 Herkomst:
– Het gezegde behoort tot de traditie van ‘Jiddische/Asjkenazische Joodse volksspreekwoorden’.
– Het is waarschijnlijk ‘mondeling en anoniem’, en niet een regel die door een bekende schrijver is uitgevonden.
– Vergelijkbare spreekwoorden zoals “ontsnap aan het ene gevaar, en je loopt het andere tegen” bestaan in veel talen, dus het idee is niet uniek Jiddisch, hoewel deze formulering met ‘vuur en water’ wel een Jiddische tint heeft.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het moet worden geciteerd als:
> ‘Jiddisch spreekwoord’
> of
> ‘Anoniem Jiddisch volksgezegde’
De auteur heeft het spreekwoord mogelijk ‘geciteerd of aangepast’ in plaats van het zelf te hebben bedacht.
Een verlies dat met geld goedgemaakt kan worden, is maar een klein verlies.
– Als geld iets kan repareren, vervangen of compenseren, dan behoort het verlies niet tot de ergste verliezen in het leven.
– De echt ernstige verliezen zijn dingen die geld niet kan herstellen, zoals:
– gezondheid
– leven
– liefde
– vertrouwen
– tijd
– familie
– gemoedsrust
Kortom:
> ‘Als geld het kan oplossen, is het niet het ergste probleem.’
Oorsprong 🌍:
Dit gezegde wordt meestal omschreven als een ‘Jiddisch/Joods spreekwoord’.
Het behoort tot de traditie van ‘Asjkenazische Joodse volkswijsheid’, waar praktische gezegden over het leven, geld, lijden en perspectief mondeling werden doorgegeven.
Een veelvoorkomende verwante versie is:
> “Als een probleem met geld kan worden opgelost, is het geen probleem, maar een uitgave.”
De exacte oorspronkelijke formulering kan variëren, omdat spreekwoorden vaak in verschillende vormen bestaan.
Auteur ✍️: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het moet als volgt worden toegeschreven:
> ‘Traditioneel Jiddisch spreekwoord’
> of
> ‘Anoniem Joods spreekwoord’
Zijn neus krult van trots, want de ezel van de koning heeft vlak voor zijn deur geplast.
– Iemand is ‘absurd trots op een betekenisloze connectie met macht of status’.
– Ze voelen zich vereerd, simpelweg omdat iets dat met een belangrijk persoon te maken heeft, in hun buurt is gekomen – zelfs als die ‘eer’ in werkelijkheid vies, belachelijk of beledigend is.
– Het drijft de spot met ‘snobisme, onderdanigheid, het pronken met namen en het zich wentelen in roem’.
In begrijpelijke taal:
> “Hij is zo geobsedeerd door status dat zelfs het bevuild worden door de ezel van de koning als een voorrecht voelt.”
Vergelijkbare ideeën:
– “Hij denkt dat hij belangrijk is omdat hij ooit in de buurt van iemand belangrijks heeft gestaan.”
– “Hij is trots op de kruimels die hij van machtige mensen krijgt.”
– “Zich wentelen in roem.”
🐴 Waarom de ezel en urine?
De grap zit in het contrast:
– De koning = hoogste autoriteit, prestige, macht.
– De ezel = een nederig dier, niet de koning zelf.
– Buiten de deur plassen = helemaal geen eer; het is een last of een belediging.
Het gezegde bespot dus iemand die zelfs een vernederend of triviaal contact met een belangrijk persoon tot een bron van trots maakt.
🌍 Oorsprong:
Dit wordt over het algemeen beschouwd als een ‘oud Jiddisch / Oost-Europees Joods volksgezegde of spreekwoord’.
Een mogelijke Jiddische versie zou zoiets zijn als:
> ‘Er krimpt di noz fun shtolts, vayl dem meylekhs eysl hot gepisht bay im far der tir.’
> “Hij trekt zijn neus op van trots omdat de ezel van de koning voor zijn deur heeft geplast.”
De exacte bewoording kan variëren in vertaling. Jiddische spreekwoorden komen vaak in verschillende vormen voor, vooral wanneer ze naar het Engels worden vertaald.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het kan het beste worden omschreven als:
– ‘Anoniem’
– ‘Traditioneel’
– ‘Jiddisch volksspreekwoord/gezegde’
Als het in een boek voorkomt, is de genoemde persoon meestal de ‘verzamelaar, vertaler of redacteur’, niet de oorspronkelijke auteur.
Wie gelooft dat alles te koop is, is bereid zichzelf te verkopen.
Dit gezegde is een ‘morele kritiek op extreem materialisme’.
Het suggereert dat:
– Als je ‘alles’ – inclusief menselijke waarden, relaties, eer en principes – reduceert tot items met een ‘prijskaartje’, dan moet je logischerwijs ook accepteren dat ‘je eigen integriteit en waardigheid’ gekocht en verkocht kunnen worden.
– De persoon die gelooft dat ‘alles een prijs heeft’ is onvermijdelijk bereid zijn zelfrespect, reputatie of morele code in te ruilen voor geld of voordeel.
– Het waarschuwt dat ‘cynische hebzucht zelfdestructief is’:
Hoe meer je de wereld als een marktplaats ziet, hoe meer je zelf een ‘handelswaar’ wordt – je verkoopt je ziel, stukje bij stukje.
Kortom:
‘De overtuiging dat alles te koop is, ontmenselijkt de gelovige, omdat het hem bereid maakt zijn eigen waarde te verkopen.’
📜 Oorsprong:
– Dit gezegde is een ’traditioneel Jiddisch spreekwoord’ (een volksgezegde uit Asjkenazische Joodse gemeenschappen in Oost- en Centraal-Europa).
– Het werd mondeling doorgegeven van generatie op generatie en is waarschijnlijk ontstaan in de 18e en 19e eeuw binnen Joodse gemeenschappen die waarde hechtten aan ‘ethische waarschuwingen tegen hebzucht’ (in navolging van de leerstellingen uit de ‘Pirkei Avot’ / Ethiek van de Vaders).
– Het spreekwoord werd later ‘verzameld en gepubliceerd’ in bloemlezingen van Jiddische wijsheid, zoals ‘The Joys of Yiddish’ van Leo Rosten (1968) of eerdere spreekwoordenverzamelingen uit de late 19e/begin 20e eeuw.
– Het is geen literair citaat uit één enkel boek of van één enkele filosoof – het behoort tot de ‘volkstraditie’, vandaar dat er geen enkele gedocumenteerde eerste verschijning is.
👤 Auteur:
– ‘Anoniem’ (zoals gebruikelijk is voor traditionele spreekwoorden).
– Het gezegde wordt toegeschreven aan de ‘Jiddischsprekende Joodse cultuur’, niet aan een specifiek individu.
– Het wordt online vaak ten onrechte toegeschreven aan moderne denkers (bijv. Ayn Rand, Milton Friedman), maar die beweringen hebben geen historisch bewijs.
– De ware “auteur” is de ‘collectieve wijsheid van een gemeenschap’ – een kenmerk van volksspreekwoorden.
Leugens zijn alledaagse kost, de waarheid is een feestmaal.
– ‘Leugens zijn gewoon, overvloedig en gemakkelijk te verkrijgen’ – zoals alledaags voedsel.
– ‘De waarheid is zeldzaam, waardevol en voedzaam’ – als een speciaal feest.
– Het suggereert een enigszins cynische kijk op het menselijk leven: mensen komen vaak vaker onwaarheden tegen dan eerlijkheid, dus de waarheid moet worden gewaardeerd wanneer deze verschijnt.
In eenvoudiger bewoordingen:
“Onwaarheid is gebruikelijk; waarheid is kostbaar.”
Herkomst 🌍:
Dit gezegde wordt meestal aangehaald als een ‘Jiddisch/Joods spreekwoord’, niet als een modern geschreven citaat.
Het behoort tot de traditie van de ‘Asjkenazische Joodse volkswijsheid’, waarbij spreekwoorden vaak voedsel, feestdagen en huishoudelijke afbeeldingen gebruiken om morele lessen uit te drukken.
Auteur ✍️:
Er is ‘geen individuele auteur bekend’. Zoals de meeste spreekwoorden wordt het als ‘anoniem’ en traditioneel beschouwd.
Als je ziet dat het eenvoudigweg wordt toegeschreven aan een ‘Jiddisch spreekwoord’, is dat waarschijnlijk de veiligste toeschrijving.
Opmerking over de formulering 📝:
De Engelse uitdrukking ‘gewone kost’ betekent ‘gewoon alledaags voedsel’, terwijl ‘feest’ een speciale, feestelijke maaltijd betekent. Het spreekwoord gebruikt dus een voedselmetafoor om de alledaagsheid van leugens te contrasteren met de zeldzaamheid van de waarheid.
Een dove man hoorde hoe een stomme vertelde dat een blinde heeft gezien hoe een kreupele liep.
– ‘Het verhaal is volkomen ongeloofwaardig’ — elke schakel in de keten is onmogelijk.
– ‘Het drijft de spot met roddels, geruchten en horen zeggen’: “Iemand hoorde van iemand die zei dat iemand het gezien had…”
– Het wordt gebruikt wanneer een bewering ‘geen geloofwaardige bron of bewijs’ heeft.
Kortom:
“Dat bericht is zo onbetrouwbaar dat het net zo goed van onmogelijke getuigen had kunnen komen.”
Waarom het grappig/paradoxaal is 😄:
Elk onderdeel heft zichzelf op:
– Een ‘dove man’ kan niet horen.
– Een ‘stomme man’ kan het niet vertellen/zeggen.
– Een ‘blinde man’ kan niet zien.
– Dat een ‘kreupele man’ kan lopen, kan onmogelijk of wonderbaarlijk zijn, afhankelijk van de formulering.
De hele zin is dus een keten van absurde onmogelijkheden.
Oorsprong 🌍:
Het wordt vaak aangehaald als een ‘Jiddisch of Joods spreekwoord’, meestal in vormen zoals:
> “Een dove man hoorde een stomme man zeggen dat een blinde man een kreupele man zag rennen.”
Het is echter waarschijnlijk niet uitsluitend Jiddisch. Vergelijkbare versies bestaan in verschillende Europese en Midden-Oosterse volkstradities. Het behoort tot een brede familie van ‘folkloristische nonsensspreekwoorden’ of ‘anti-geruchtenspreekwoorden’.
De veiligste omschrijving is dus:
> ‘Een traditioneel spreekwoord, vaak toegeschreven aan de Jiddische/Joodse folklore, met veel internationale varianten.’
Auteur ✍️: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het is een ‘volksspreekwoord’, wat betekent dat het mondeling is doorgegeven en in verschillende versies voorkomt. Wanneer het geciteerd wordt, wordt het meestal simpelweg toegeschreven aan:
– ‘Jiddisch spreekwoord’
– ‘Joods spreekwoord’
– ‘Traditioneel spreekwoord’
– ‘Anoniem’
