Benjamin Franklin:
(Boston, 17 januari [O.S. 6 januari] 1705/6[1] – Philadelphia, 17 april 1790).
Een van de Founding Fathers van de Verenigde Staten. Tevens was hij een Amerikaans politicus, wetenschapper en moralist. Hij is het schoolvoorbeeld van nijverheid en eerlijkheid.
Degenen die essentiële vrijheid willen opgeven om een beetje tijdelijke veiligheid te kopen, verdienen noch vrijheid noch veiligheid.
Maak jezelf tot een schaap en de wolven zullen je opeten.
Zonder vrijheid van gedachte kan er niet zoiets als wijsheid zijn – en niet zoiets als openbare vrijheid zonder vrijheid van meningsuiting.
Wie vrijheid opoffert voor veiligheid, is beiden niet waard.
Sommige mensen sterven op hun 25e en worden pas begraven op hun 75e.
Goed gedaan is beter dan goed gezegd.
Elke dwaas kan kritiek leveren, veroordelen en klagen, en de meesten doen dat ook.
Luiheid, net als roest, vreet sneller dan arbeid slijt, terwijl de gebruikte sleutel altijd glanzend blijft.
De vergelijking werkt op twee niveaus:
– ‘Roest vreet sneller dan arbeid slijt’: een sleutel die nooit gebruikt wordt, roest langzaam weg — verwaarlozing tast iets sneller aan dan actief gebruik het laat verslijten.
– ‘De gebruikte sleutel blijft glanzend’: juist door wrijving en regelmatig gebruik blijft een sleutel schoon en glimmend; hij slijt wel wat, maar corrodeert niet.
De les: ‘luiheid (stilstand, niets-doen) is schadelijker voor lichaam, geest en vaardigheden dan hard werken.’ Wie actief blijft — al brengt dat wat “slijtage” met zich mee — blijft scherp en fris, terwijl wie stilzit langzaam wegkwijnt.
Oorsprong:
De uitspraak komt oorspronkelijk uit “Poor Richard’s Almanack”, en werd later hergebruikt in Franklins bekende essay The Way to Wealth, waarin hij een reeks spreekwoordelijke wijsheden van “Poor Richard” bundelt over vlijt, tijdsbesteding en het vermijden van luiheid. Het is onderdeel van een breder pleidooi voor discipline en verstandig tijdsgebruik — een kernthema van Franklins puriteins-protestante werkethiek.
Auteur:
Benjamin Franklin — al schreef hij het niet onder zijn eigen naam, maar onder het pseudoniem “Poor Richard” (Richard Saunders), het personage dat hij gebruikte voor zijn jaarlijkse almanak.
De Nederlandse formulering die u citeerde is een vrije parafrase van het Engelse origineel (“Sloth, like rust, consumes faster than labor wears, while the used key is always bright”); letterlijke vertalingen variëren, maar de kern en het auteurschap blijven hetzelfde.
