Jacob Cats:
(Brouwershaven, 10 november 1577 – Den Haag, 12 september 1660). Nederlands dichter, jurist en politicus. Cats is ook bekend als Vader Cats, vanwege zijn veelal didactische gedichten (zoals de frase Kinderen zijn hinderen, zei vader Cats).
Gemeenlijk staat een dwaas beschaamd,die hoger klimt als hem betaamt.
Moderne vertaling van de woorden: Gemeenlijk: Gewoonlijk, meestal. Beschaamd: Beschaamd, te schande gezet. Betaamt: Passend is, fatsoenlijk is (gezien zijn/haar stand of kunde). 🎨 Oorsprong en Context: De oorsprong van dit specifieke gezegde ligt in de rijke Nederlandse traditie van ‘embleemliteratuur’ en moralistische poëzie uit de 17e eeuw (de Gouden Eeuw). Emblemata: In die tijd waren boeken met ‘emblemen’ (afbeeldingen met een moraliserend gedichtje erbij) zeer populair. Ze dienden om de lezer levenswijsheid en morele lessen bij te brengen. Thema: Het thema van de “klimmer” die gestraft wordt voor zijn arrogantie was een zeer geliefd onderwerp in deze conservatieve samenleving, waar men vond dat iedereen zijn ‘plaats’ moest kennen. ✍️ Auteur: De auteur van dit specifieke gezegde is de beroemde Nederlandse dichter en staatsman Jacob Cats (1577–1660). “Vader Cats”: Vanwege zijn toegankelijke, moralistische en vaak volkse poëzie werd hij liefkozend “Vader Cats” genoemd. Zijn werken stonden in die tijd in bijna elk Nederlands huishouden, vaak naast de Bijbel. Bron: Dit gezegde komt waarschijnlijk uit een van zijn bekendste werken, zoals ‘Spiegel van den Ouden ende Nieuwen Tijdt’ (1632), waarin hij talloze spreekwoorden en zinsneden verzamelde en toelichtte. Hoewel de taal verouderd is, blijft de psychologische waarheid erachter tijdloos: Statusdrang: Mensen proberen nog steeds vaak een status te veinzen (bijvoorbeeld op sociale media) die ze niet werkelijk hebben. Ontmaskering: Wanneer de realiteit de schijn inhaalt (de “dwaas valt”), volgt er vaak publieke kritiek of schaamte.
Hoe hoger gezeten, hoe leger gevallen.
Processen duister en lank, zijn der advocaten spijs en drank.
– ‘Onduidelijke en langdurige rechtszaken leveren advocaten voordeel op.’
– Hoe ingewikkelder en langer een proces duurt, hoe meer werk — en dus inkomsten — advocaten eraan hebben.
– “Spijs en drank” betekent hier: ‘levensonderhoud, inkomstenbron, broodwinning’.
– “Lank” is een oudere vorm van ‘lang’.
Vrij vertaald:
> ‘Lange en ingewikkelde rechtszaken zijn het brood en de boter van advocaten.’
Het gezegde heeft dus een ‘kritische of satirische ondertoon’: het suggereert dat advocaten belang kunnen hebben bij procedures die niet snel of helder worden opgelost.
🕰️ Oorsprong:
Het gezegde stamt uit de ‘vroegmoderne Nederlandse spreekwoorden- en zedenliteratuur’, vooral uit de 17e eeuw.
De oudere vorm luidt ongeveer:
> “Processen duyster en lanck,
> Zijn der advocaten spijs en dranck.”
Het past in een bredere Europese traditie van spotspreuken over juristen, advocaten en rechtszaken. Zulke spreuken waren populair in moralistische literatuur, waarin maatschappelijke beroepen vaak kritisch werden bekeken.
✍️ Auteur:
De spreuk wordt doorgaans verbonden met Jacob Cats — ook wel “Vader Cats” genoemd.
Jacob Cats
– Geboren: 1577
– Overleden: 1660
– Beroep: dichter, jurist, staatsman
– Bekend om zijn moralistische en didactische verzen, vaak in de vorm van spreekwoorden of rijmende levenswijsheden.
Waarschijnlijk is Cats niet per se de “uitvinder” van het idee — de gedachte dat advocaten profiteren van lange processen is ouder — maar ‘deze Nederlandse rijmende formulering wordt vaak aan hem toegeschreven of via zijn werk bekend geacht’.
