Friedrich Wilhelm Nietzsche:
(Röcken, 15 oktober 1844 – Weimar, 25 augustus 1900)
Duits filosoof, cultuurcriticus, componist, dichter en filoloog die wordt beschouwd als een van de invloedrijkste moderne denkers.
Misschien is nog niemand eerlijk genoeg geweest over wat ‘waarachtigheid’ is.
Ze vertroebelen het water om het diep te laten lijken.
Niet het gebrek aan liefde, maar het gebrek aan vriendschap maakt ongelukkige huwelijken.
De hoop is het kwaadste der kwaadste, omdat zij de marteling verlengt.
Geen enkele overwinnaar gelooft in het toeval.
De antithese is de enge poort waardoor de dwaling het liefst naar de waarheid sluipt.
Geen prijs is te hoog om te betalen voor het voorrecht om jezelf te bezitten.
Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven.
Vrouwen kunnen zeer wel met een man vriendschap sluiten. Maar om deze verder te doen standhouden, daartoe is wellicht de hulp van een beetje fysieke antipathie niet overbodig.
Hoe? Een groot man? Ik zie alleen maar een acteur van zijn eigen ideaal.
In elke echte man schuilt een kind dat wil spelen.
Dankzij de muziek genieten de hartstochten van zichzelf.
Degenen die dansen worden als krankzinnig beschouwd door degenen die de muziek niet kunnen horen.
Leef zo, dat je kunt wensen dat het leven eeuwig terugkeert.
Hoe hoger we vliegen, hoe kleiner we lijken voor degenen die niet kunnen vliegen.
We hebben kunst om niet aan de waarheid te sterven.
Men droomt in ’t geheel niet, of interessant. Zo zou men ook moeten leren wakker te zijn: in ’t geheel niet of interessant.
Alleen mensen die geen macht hebben, eisen vrijheid.
Overtuigingen zijn gevaarlijker vijanden der waarheid dan leugens.
Veronderstel nou eens dat de waarheid een vrouw is, wat dan?
Soms willen mensen de waarheid niet horen omdat ze niet willen dat hun illusies vernietigd worden.
Vrijheid heb ik lief en de lucht boven verse aarde, liever nog wil ik op ossenhuiden slapen, dan op hun waardigheden en achtenswaardigheden.
Als men er veel heeft in te stoppen, heeft een dag honderd zakken.
Je hebt geen idee wat een charmante herinnering je voor mij bent.
Merk op dat de herfst meer het seizoen van de ziel is dan van de natuur.
Er bestaat kameraadschap, moge het tot vriendschap komen!
Is het niet beter om in de handen van een moordenaar te vallen dan in de dromen van een hitsige vrouw?
Het verlangen naar vrijheid, het instinct voor het verfijnde geluk van het vrijheidsgevoel, behoort noodzakelijk tot de slavenmoraal en het zedelijk gedrag der slaven, terwijl een kunstzinnige, geestdriftige eerbied en toewijding de noodzakelijke, vaste symptomen zijn van een aristocratische manier van denken en waarden.
Te lang zat er een slaaf en een tiran in de vrouw verborgen. Daarom is de vrouw nog niet in staat tot vriendschap: ze kent alleen liefde.
De liefde is de toestand waarin de mens de dingen het meest ziet zoals ze niet zijn.
Het geloof aan de waarheid begint met de twijfel aan alle tot dusverre geloofde waarheden.
We zijn zo graag in de vrije natuur, omdat deze geen mening over ons heeft.
Er bestaan geen feiten alleen interpretaties.
De beste vriend krijgt waarschijnlijk de beste vrouw, want een goed huwelijk is gebaseerd op het talent voor vriendschap.
Ik kijk om mij heen: er is geen woord meer over van wat vroeger ‘waarheid’ heette, wij kunnen er niet meer tegen als een priester het woord ‘waarheid’ ook maar in de mond neemt.
Niet het tekort aan liefde, maar het tekort aan vriendschap is de oorzaak van een mislukt huwelijk.
Hoe geïsoleerd je ook bent en hoe eenzaam je je ook voelt, als je je werk echt en nauwgezet doet, zullen onbekende vrienden je komen opzoeken.
De zekerste manier om een jongere te corrumperen is hem te leren om degenen die hetzelfde denken hoger aan te slaan dan degenen die anders denken.
Liever een vijandschap uit één stuk dan een gelijmde vriendschap.
Bij sommigen veroudert het hart het eerst, bij anderen de geest. En sommigen worden oud in hun jeugd, maar wie lang jong blijft, blijft lang jong.
Het is gemakkelijker om naar Mars te gaan dan om naar jezelf te gaan.
De mens onderscheidt zich vooral van de rest van de natuur door een gladde en geleiachtige laag leugens die hem omhult en beschermt.
Kernbetekenis:
Nietzsche bedoelt hiermee dat de mens zich niet in de eerste plaats onderscheidt door zuivere rede of waarheid, maar door zijn vermogen tot:
– verstelling
– zelfbedrog
– misleiding
– sociale maskers
– conventionele “waarheden”
Volgens hem dient het menselijke intellect oorspronkelijk vooral voor:
– overleving
– zelfbehoud
– aanpassing
– sociaal manoeuvreren
en niet allereerst voor het kennen van de waarheid.
Wat is die “laag leugens”?
Die uitdrukking is een ´metafoor´ voor het geheel van illusies en sociale conventies waarin mensen leven:
– leugens zijn bij de mens niet uitzonderlijk, maar vaak ´de regel´
– mensen beschermen zichzelf met schijn, beleefdheid, vleierij en zelfmisleiding
– die laag ´omhult´ de mens: hij leeft niet in directe toegang tot de werkelijkheid
– die laag ´beschermt´ hem ook: zonder zulke illusies zou hij kwetsbaarder zijn voor waarheid, conflict, angst of zinloosheid
Filosofische pointe:
Nietzsche stelt provocerend dat het bijna raadselachtig is dat er onder mensen überhaupt nog een ´eerlijke en zuivere drang naar waarheid´ bestaat, omdat bedrog zo diep in het menselijk leven verankerd zit.
Bovendien beschrijft hij “waarheid” zelf niet als iets absoluuts, maar vaak als:
– een ´menselijke afspraak´
– een ´conventie´
– een ´vast geworden metafoor´
– een vorm van ´liegen volgens een gemeenschappelijke regel´
📚 Oorsprong: De oorsprong ligt in Friedrich Nietzsches essay:
– “Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne¨.
– Nederlands: ¨Over waarheid en leugen in buitenmorele zin¨.
Datering
– geschreven in 1873
– pas postuum gepubliceerd in 1896.
Relevante Duitse passage:
De parafrase verwijst vooral naar deze passage:
> “Im Menschen kommt diese Verstellungskunst auf ihren Gipfel: hier ist die Täuschung, das Schmeicheln, Lügen und Trügen […] so sehr die Regel und das Gesetz, daß fast nichts unbegreiflicher ist, als wie unter den Menschen ein ehrlicher und reiner Trieb zur Wahrheit aufkommen konnte.”
Betekenis van die passage:
Daar zegt Nietzsche dat bij de mens de ´kunst van het zich verstellen´ haar hoogtepunt bereikt:
– misleiding
– vleierij
– leugen
– bedrog
zijn volgens hem zozeer ´regel en wet´ van het menselijk samenleven, dat het bijna onbegrijpelijk is hoe een echte waarheidsdrang ooit heeft kunnen ontstaan.
Belang van het essay:
Dit essay geldt als een ´sleuteltekst´ in Nietzsches denken, omdat hij hier al belangrijke thema’s ontwikkelt zoals:
– waarheid als ´constructie´
– taal als netwerk van ´metaforen´
– intellect als instrument van ´overleving´
– de fundamentele rol van ´schijn en fictie´ in het menselijk bestaan
Status van de Nederlandse zin:
De Nederlandse formulering met de “gladde en geleiachtige laag leugens” is dus het best te omschrijven als:
– ´vrije vertaling´
– ´parafrase´
– ´interpretatieve weergave´
en ´niet´ als een letterlijk citaat uit Nietzsches tekst.
👤 Auteur: Friedrich Nietzsche, en niet Hermann Hesse, zoals soms wordt geopperd.
Belangrijke nuance:
Nietzsche is de ´bron van de gedachte´, maar niet noodzakelijk van de ´exacte Nederlandse formulering´.
Daarom is de meest correcte manier om dit weer te geven:
> Vrije parafrase naar Friedrich Nietzsche, ¨Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne (1873).
