Adriaan van Dis:
(Bergen (NH), 16 december 1946).
Nederlandse romanschrijver en essayist. In 2015 ontving hij de Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele oeuvre en de Libris literatuurprijs voor zijn autobiografische roman Ik kom terug. Zijn eveneens autobiografische roman Indische duinen werd in 1995 bekroond met de Gouden Uil. De roman Naar zachtheid en een warm omhelzen leverde hem in 2024 de NS Publieksprijs op.
Met een beetje geluk laat een boek je anders naar de wereld kijken.
“Mijn vader glimlachte geheimzinnig: ‘Een goed verhaal heeft een einde dat je zelf mag dromen.’”
Vrijheid is een leugen waard.
“Vrijheid is een leugen waard” is een paradoxale, aforistische oneliner. Een aannemelijke interpretatie kent drie lagen:
– Vrijheid vraagt soms om zelfbedrog:
Om je vrij te voelen — van verwachtingen, plichten, een verleden, een relatie — moet je soms een illusie in stand houden, tegen jezelf of tegen anderen liegen.
– Vrijheid is zelf een soort constructie:
Het is misschien geen absoluut gegeven, maar een verhaal dat we onszelf vertellen om het leven draaglijk of zinvol te maken. Die “leugen” is het waard, omdat het gevoel van vrijheid dat oplevert kostbaar genoeg is om vast te houden, ook al is het illusoir.
– De leugen als prijs voor vrijheid:
Soms moet je liegen — tegen de wereld, tegen conventies, tegen een systeem — om je vrijheid te veroveren of te behouden. De leugen is dan de prijs, en die prijs is het waard.
Deze meerduidigheid, waarbij vrijheid en leugen elkaar zowel tegenspreken als mogelijk maken, past bij het soort paradoxale zinnen waarmee Van Dis vaker speelt (vergelijk zijn verwante uitspraak: “Mildheid is een leugen. Het is een manier om je woede te verbergen.”).
Oorsprong:
Ondanks uitgebreid zoeken — in het DBNL-archief, op de site van uitgeverij Atlas Contact, en in de podcast “Van Dis Ongefilterd” — kon ik geen concrete brontekst vinden: geen titel, jaartal of interview waarin de zin letterlijk staat. De uitspraak circuleert alleen op citatensites, zonder bronvermelding. Dat wijst erop dat het vermoedelijk uit een mondelinge bron komt (tv-optreden, lezing, interview) die niet gedigitaliseerd of doorzoekbaar is.
Informatie is inmiddels opgevraagd bij Van Dis – Atlascontact, zodra meer bekend, wordt dit toegevoed. Op 11 juli 2026 werd mijn vraag behandeld is de potcast ‘Van Dis Ongefilterd”. Adriaan kon zich niet herinneren of en waar hij dit gezegd of geschreven zou hebben, maar dat hij het zeker eens is met het gezegde.
Auteur:
Adriaan van Dis (geb. 1946), Nederlandse schrijver, journalist en televisiepresentator — bekend van onder meer “Nathan Sid”, “Indische duinen” en “Tikkop”. De toeschrijving aan hem is consistent over meerdere citatensites, al zonder verificatie via een primaire bron.
